Հարկային պարտավորությունների կարգավորման գործընթացը
ՀՀ ՊԵԿ իրավաբանական վարչության պետի կողմից կայացված 16.06.2025թ․ «Ֆիզիկական անձի կողմից չկատարված հարկային պարտավորությունները գանձելու մասին» 242-Ա որոշումը կարևոր քայլ է այն անձանց համար, ովքեր ունեն չկատարված հարկային պարտավորություններ։ Այդ որոշման հիման վրա սկսվում է հարկային պարտավորությունների կարգավորման գործընթացը, որը ենթադրում է մի շարք փուլեր ու պահանջներ՝ սկսած ապացույցների հավաքումից մինչև պարտավորությունների կատարումը։
Առաջին փուլում հարկ վճարողը պետք է ստանա ծանուցում, որը պարունակում է մանրամասներ չկատարված պարտավորությունների վերաբերյալ, այդ թվում՝ պարտքի չափը, ֆինանսական պարտավորությունների ծագման ամսաթիվը, և կախված իրավիճակից, հնարավոր փոխհատուցման տարբերակները։ Հարկ վճարողը կարող է դիմել վարչությանը, եթե կարծում է, որ ունի որևէ հիմնավորում պարտքի չկանխելու համար կամ եթե անհրաժեշտ է ստանալ լրացուցիչ տեղեկություններ։
Հարկային պարտավորությունների կարգավորման գործընթացի հաջորդ փուլն առցանց դիմումը ներկայացնելն է՝ օգտագործելով ՀՀ ՊԵԿ էլեկտրոնային ծառայությունները։ Դիմումը ներկայացնելու ժամանակ հարկ վճարողը կարող է նշել նաև իրեն հուզող հարցերը կամ առաջարկությունները գանձման գործընթացի վերաբերյալ, ինչը կարևոր է բացատրությունների տրամադրման համար։
Փաստաթղթերի պահանջները և կարգը
Չկատարված հարկային պարտավորությունների գանձման գործընթացը ենթադրում է որոշակի փաստաթղթերի մատուցում, որոնք պետք է համապատասխանեն ՀՀ օրենսդրության պահանջներին։ Հարկ վճարողը պարտավոր է ներկայացնել անձնագրի կամ նույնականացման քարտի պատճենը, ինչպես նաև վերջին 3 տարվա հարկային հայտարարագրերի պատճենները, որպեսզի ապահովվի պարտավորությունների արդարացի գնահատումը։
Եթե հարկ վճարողը ունի պարտավորություն, որը չի համապատասխանում նախկինում ներկայացված տվյալներին, նա պետք է ամրագրի փաստաթղթերը, որոնք ապացուցում են տվյալ պարտավորության գոյությունը կամ բացակայությունը։ Այս փաստաթղթերը կարող են ներառել բանկային տեղեկանքներ, հարկային ազատումների վկայագրեր, կամ այլ պաշտոնական փաստաթղթեր, որոնք կարող են օգտագործվել որպես ապացույց։
Դիմումատուն կարող է նաև ներկայացնել փաստաթղթեր, որոնք հաստատում են նրա ֆինանսական վիճակը՝ ցույց տալով, թե ինչու չի կարող կատարել պարտավորությունները։ Այս ընթացակարգերը անհրաժեշտ են, որպեսզի վարչությունը կարողանա ստուգել դիմումի ողջամտությունը և ընդունել համապատասխան որոշումներ։
Հարկային պարտավորությունների կատարումը և հնարավոր հետևանքները
Որոշման ընդունումը և հարկային պարտավորությունների կատարումը չեն ավարտվում միայն վճարումով։ Հարկ վճարողները պետք է լինեն տեղյակ նաև պարտավորությունների կատարումից հետո հնարավոր հետևանքներին։ Հարկային պարտավորությունները չկատարելու դեպքում կարող են կիրառվել վարչական տույժեր, այնպես էլ քրեական պատասխանատվություն, եթե պարզվի, որ պարտավորությունները չեն կատարվում դիտմամբ։
Հայաստանում ընթացակարգը ենթադրում է նաև այնպիսի մեխանիզմներ, որոնք հնարավորություն են տալիս հարկ վճարողներին պայմանավորվել վարչության հետ՝ մարելու պարտավորությունները տարվա ընթացքում։ Օրինակ՝ կարող է լինել շաբաթական կամ ամսական վճարային ծրագրեր, որոնք կօգնեն ֆինանսապես ծանրաբեռնված անձանց հերթական պարտավորությունները կատարել ճիշտ ժամանակին։
Բացի այդ, հարկ վճարողները պետք է ուշադրություն դարձնեն նաև իրենց հարկային պատմությանը, քանի որ այն կարող է ազդել ապագա ֆինանսական հնարավորությունների վրա, այդ թվում՝ բանկային վարկերի, մասնավոր գործարքների և այլ ֆինանսական ծառայությունների հասանելիության վրա։