Vergi ödəyicilərinin araşdırılması üçün elektron xidmət

“Kontragentləri araşdır” sorğusunun əhəmiyyəti və rolu

“Kontragentləri araşdır” sorğusu, Azərbaycan Respublikasında vergi ödəyicilərinin maliyyə və vergi məlumatlarını müayinə etmək üçün Dövlət Vergi Xidmətinin təqdim etdiyi elektron xidmətlərdən biridir. Bu sorğu, vergi ödəyicilərinin bir-biriləri ilə əlaqələrini və fəaliyyətlərini qiymətləndirmək, eləcə də vergi yoxlamaları zamanı məlumatların dəqiqliyini təmin etmək məqsədinə xidmət edir.

Bu sorğunun məqsədi

• Vergi ödəyicilərinin maliyyə vəziyyətini öyrənmək;
• Potensial müştərilərin və tərəfdaşların etibarlılığını qiymətləndirmək;
• Vergi mübahisələrinin həlli üçün qeyri-müəyyənliklərin aradan qaldırılması;
• Şirkətlərin fəaliyyətinə dair məlumatların toplanması.

Kimlər bu sorğunu təqdim edə bilər?

Bu sorğu, vergi ödəyicisi olaraq qeydiyyatdan keçmiş hər kəs tərəfindən təqdim oluna bilər. Həmçinin, hüquqi şəxslər və fərdi sahibkarlar tərəfindən də istifadə edilir. Sorğu təqdim edilərkən, müvafiq VÖEN (Vergi Ödəyici Eyniləşdirmə Nömrəsi) daxil edilməlidir.

İstifadəçi bazası

Sorğunu təqdim edən şəxslər arasında aşağıdakılar yer alır:

• Hüquqi şəxslər;
• Fərdi sahibkarlar;
• Potensial investorlar;
• Maliyyə mütəxəssisləri.

Elektron kabinetə daxil olmaq və sorğunun təqdim edilməsi

“Kontragentləri araşdır” sorğusunu təqdim etmək üçün istifadəçilərin əvvəlcə Dövlət Vergi Xidmətinin İnternet Vergi İdarəsinə daxil olmaları lazımdır. Bunun üçün Asan İmza, SİMA İmza və ya SİMA Token istifadə edilməlidir.

Giriş prosesi

1. Dövlət Vergi Xidmətinin rəsmi saytına daxil olun.
2. İdentifikasiya vasitələrindən birini seçərək elektron kabinetə daxil olun.
3. Açılan menyudan “Digər xidmətlər” modulunu seçin.
4. “Kontragentləri araşdır” xidmətini seçin.

Sorğunun formalaşdırılması və göndərilməsi

Elektron kabinetin içərisində istifadəçi “Yeni sorğu yarat” düyməsini seçməli və qarşı tərəfin VÖEN-ni müvafiq xanaya daxil etməlidir. Bu prosesi izlədikdən sonra, aşağıdakı məlumat bölmələri ekranda görünəcək:

• Kommersiya və vergi sirri təşkil etməyən məlumatlar: Bu bölmədə avtomatik olaraq vergi orqanının məlumatları əks olunur.
• Kommersiya və vergi sirri təşkil edən məlumatlar: İstifadəçi buradan tələb olunan məlumatları seçərək sorğu göndərə bilər.

Seçimlər və dövr xülasəsi

İstifadəçi tərəfindən “Son 3 ildən çox olmayaraq sorğu edilən dövr üzrə” və “Son 3 ildən çox olmayaraq sorğu edilən dövr üzrə idxal edilmiş mallara dair” məlumatların seçilməsi, müvafiq məlumatların daxil edilməsini tələb edir.

Göndərmə sonrası proses

Sorğu “İmzala və göndər” düyməsi sıxıldıqdan sonra, göndərmə təsdiq edilir. Əgər sorğu təqdim edildikdən sonra 3 iş günü ərzində qarşı tərəf tərəfindən təsdiqlənməzsə, sistem sorğunu avtomatik olaraq ləğv edəcək.

Kontragentin cavab proseduru

Kontragent, “Daxil olanlar” qovluğuna daxil olaraq, göndərilmiş sorğunu nəzərdən keçirə və məlumatların açıqlanmasına razılıq verə bilər. Bu proses aşağıdakı variantlara bölünür:

• Razılığın verilməsi: Məlumatların açıqlanmasına etiraz edilmədiyi halda, sorğu təsdiqlənir.
• Razılığın verilməməsi: Əgər kontragent razılıq vermirsə, məlumatların açıqlanması həyata keçirilməyəcək.

İçtimai və xarici maraqlar

“Kontragentləri araşdır” sorğusu, yalnız vergi ödəyicilərinin maraqlarını nəzərə almır, eyni zamanda, biznesin şəffaflığını artıraraq iqtisadiyyatın sağlamlığını təmin edir. Bu xidmət, xarici investorların yerli bazara olan inamını artırmağa kömək edir.

Xarici investorların vəziyyəti

Xarici investorlar, yerli şirkətlər barəsində məlumat əldə etmək üçün bu sorğunu istifadə edə bilərlər. Bu, onların investisiya qərarlarını daha sağlam bir əsasa qoyur.

Problemlər və mübahisələrin həlli

Sorğunu təqdim etdikdən sonra, əgər sorğuda hər hansı bir problem yaranarsa, istifadəçi qarşı tərəfə müvafiq məlumatları təqdim etməyəcək. Hər hansı bir yanlış məlumat və ya problemi qeyd edərək, müvafiq sənədlərlə müraciət etmək mümkündür.

Rədd olunma hallarının idarə edilməsi

Əgər sorğu rədd edilərsə, istifadəçiyə sistem tərəfindən bir bildiriş göndərilir. Sorğunun rədd edilməsinin səbəbi aydınlaşdırılmadığı halda, istifadəçi Dövlət Vergi Xidmətinə müraciət edərək, məsələnin həlli üçün yardım ala bilər.

Yekun düşüncələr

“Kontragentləri araşdır” sorğusunun təqdim edilməsi, vergi ödəyicilərinin bir-biri ilə əlaqələrini və iqtisadi fəaliyyətlərini təhlil etmək üçün vacib bir vasitədir. Bu elektron xidmət, maliyyə şirməketlərinin sağlamlığını və marketinq strategiyalarını daha dəqiq qiymətləndirmək imkanı təqdim edir. Bu cür sistemlərin tətbiqi, vergi orqanlarının şəffaflığı artırır və müvafiq nəzarətə imkan tanıyır.

Kontragentlərin Araşdırılması Üçün Zəruri İstiqamətlər

Kontragentlərin araşdırılması, xüsusilə də biznes fəaliyyətinin şəffaflığının artırılması məqsədilə mühüm bir prosesdir. Bu proses, mühasibatlıq, vergi öhdəlikləri və qanunvericilik tələblərinə uyğunluq baxımından vacibdir. Araşdırma zamanı aşağıdakı istiqamətləri nəzərə almaq lazımdır:

• Şirkət Məlumatlarının Yoxlanması: Hər bir hüquqi şəxsin qeydiyyat sənədləri, fəaliyyəti və mülkiyyəti ilə bağlı məlumatları müvafiq dövlət orqanlarından, o cümlədən Dövlət Vergi Xidmətindən (DVX) əldə etmək mümkündür.
• Vergi Bəyannamələrinin Araşdırılması: Kontragentlərin vergi bəyannamələrini yoxlamaq, onların maliyyə vəziyyətini və vergi öhdəliklərini başa düşmək üçün əhəmiyyətlidir. Bu, mümkün olan vergi pozuntularının və ya borcların aşkarlanmasına kömək edə bilər.
• İctimai Məlumatların Təhlili: Müxtəlif ictimai resurslardan (məsələn, my.gov.az portalı) istifadə edərək kontragent haqqında ictimai məlumatları əldə etmək mümkündür. Bu, müştərilərin qiymətləndirmələri, mübahisələr və digər müvafiq faktlar da daxil olmaqla geniş məlumat bazasıdır.

Kontragent Araşdırmasında Elektron Xidmətlərin Rolu

Bugünkü dövrdə, rəqəmsal xidmətlərin istifadəsi kontragentlərin araşdırılması prosesini xeyli asanlaşdırır. my.gov.az platformasında təqdim olunan elektron xidmətlər, informasiya mübadiləsini sürətləndirir və daha effektiv nəticələr əldə etməyə imkan tanıyır. Aşağıda bu xidmətlərin bəzi əsas xüsusiyyətləri verilmişdir:

• Bir Pəncərə Prinsipi: my.gov.az portalı vasitəsilə mütləq bütün lazımi məlumatlara rahatlıqla daxil olmaq mümkündür. Bu platforma, müştərilərə müxtəlif dövlət xidmətlərinə bir yerdən çıxış imkanı yaradır.
• Elektron Arayışların Alınması: Hər hansı bir hüquqi şəxsin fəaliyyətini təsdiqləyən elektron arayışlar, müvafiq dövlət orqanları tərəfindən verilərək asanlıqla əldə edilə bilər.
• Rəqəmsal İmza İstifadəsi: ASAN/SIMA rəqəmsal imzası ilə əməliyyatların həyata keçirilməsi, hər hansı bir sənədin hüquqi qüvvəyə malik olmasını təmin edir. Bu, sənədlərin etibarlılığını artırır və prosedurların daha sürətli həyata keçirilməsinə imkan tanıyır.

Kontragentlərin Araşdırılmasında Qanunvericilik və Normativ Aktların Rolu

Azərbaycan Respublikası qanunvericiliyi, kontragentlərin araşdırılması prosesinə dair bir sıra tələblər və normativ aktlar müəyyən edir. "İdarəetmə Müqavilələri Haqqında" qanun və "Vergi Məcəlləsi" bu kontekstdə vacib hüquqi sənədlərdəndir. Həmin qanunvericilik aktları, kontragentlərin vergi öhdəlikləri, mühasibatlıq prinsipləri və maliyyə hesabatlarının təqdim edilməsi ilə bağlı tələbləri ehtiva edir. Bu çərçivədə aşağıdakıları qeyd etmək olar:

• Şəffaflığın Artırılması: Qanunvericilik, kontragentlərin fəaliyyətinin şəffaf olmasını təmin edir. Bu, maliyyə hesabatlarının dəqiq və tam şəkildə təqdim olunmasını, habelə vergi öhdəliklərinin vaxtında yerinə yetirilməsini tələb edir.
• Məsuliyyətin Təyini: Qanunvericilik çərçivəsində, vergilərin ödənilməməsi halında məsuliyyət, həm müştərinin, həm də kontragentin üzərinə düşür. Bu, ədalətli mühitin yaradılması baxımından mühimdir.
• İdarəetmə və İdarəetmə Müqavilələrinin Tənzimlənməsi: Müqavilələrin hüquqi qüvvəyə minməsi üçün tərəflərin hüquqi statusu, vergi bəyannamələrinin düzgünlüyü və digər müvafiq tələblər əsas rol oynayır.